Қазіргі уақытта Украинадағы қарулы қақтығысты реттеу мәселесі халықаралық деңгейде жаңа кезеңге өтті. Украина, Ресей және АҚШ өкілдерінің қатысуымен Абу-Дабиде өтіп жатқан үшжақты келіссөздердің басты тақырыбы – аумақтық мәселе болып отыр. Украина президенті Владимир Зеленский бұл мәселенің шешуші екенін атап өтсе, Ресей тарапы да аумақтық түйткілдер шешілмейінше, ұзақ мерзімді бейбітшілік орнату мүмкін емес деп есептейді.
Мәскеудегі кездесулер және Ресейдің ұстанымы
Абу-Дабидегі саммит алдында Мәскеуде маңызды кездесулер өтті. Ресей президенті Владимир Путин АҚШ президенті Дональд Трамптың арнайы өкілі Стив Виткофф пен күйеу баласы Джаред Кушнерді қабылдады. Бұл келіссөздерден кейін Кремль Ресейдің «арнайы әскери операция» мақсаттарына жеткенше, атап айтқанда, украин әскерлері Донбасс аумағынан толық кеткенше соғысты жалғастыратынын мәлімдеді.
Ресей тарапы келіссөздерде «Анкоридж формуласына» жиі сілтеме жасайды. Бұл формула Дональд Трамп пен Владимир Путиннің Аляскадағы кездесуі кезінде жасалған келісімдерге негізделген деп айтылғанымен, оның нақты мазмұны әлі күнге дейін құпия қалып отыр. Мәскеу бұл келісімдерді Вашингтонның Ресей мен Украина арасындағы қақтығыстың «түпкі себептерін» түсінуі ретінде қабылдаса, АҚШ тарапы Ресейге Донбасты беру соғысты тоқтатуға жеткілікті деп есептеуі мүмкін. Дегенмен, Ресей Конституциясына енгізілген, бірақ толық бақыланбайтын Херсон мен Запорожье облыстарының мәртебесі әлі де белгісіз болып қалуда.
Қауіпсіздік кепілдіктері және «Бесінші бап» моделі
Соғысты тоқтатудың тағы бір маңызды шарты – Украинаға берілетін қауіпсіздік кепілдіктері. Украина тарапы НАТО жарғысының 5-бабына ұқсас, яғни бір елге жасалған шабуыл барлық одақтастарға жасалған шабуыл деп есептелетін қуатты кепілдіктерді талап етіп отыр. Бұл модель бойынша Украина Солтүстік Атлантикалық альянсқа мүше болудан бас тартқанымен, Батыс серіктестерінен абсолютті қауіпсіздік кепілдігін алуы тиіс.
Алайда Ресей Украина аумағында кез келген батыстық әскери контингенттің немесе НАТО елдері әскерінің болуына үзілді-кесілді қарсы. Кремль тіпті мұндай әскерилерді Ресей армиясы үшін «заңды нысана» деп атайтынын ескертті. Сонымен қатар, Ресей өзін де Украина қауіпсіздігінің кепілгері ретінде көргісі келеді, бірақ бұл Киев үшін мүлдем қолайсыз жағдай.
Келіссөздерге қатысушы делегациялардың құрамы
Абу-Дабидегі кездесудің сипаты көбіне әскери-техникалық бағытта екенін делегация құрамынан байқауға болады. Ресей тарапынан ГРУ басшысы, адмирал Игорь Костюков бастаған тек әскери өкілдер қатысуда. Украина тарапынан Қауіпсіздік кеңесінің хатшысы Рустем Умеров, ГУР басшысы Кирилл Буданов және Бас штаб бастығы Андрей Игнатов сияқты жоғары лауазымды тұлғалар бар. Делегацияларда экономикалық мәселелермен айналысатын мамандардың болмауы, келіссөздердің тек соғыс қимылдарын тоқтату немесе әскери аспектілерге бағытталғанын көрсетеді.
Зеленскийдің Еуропаға сыны және Трамп факторы
Давоста өткен экономикалық форумда Владимир Зеленский Еуропа елдерін қатаң сынға алды. Ол Еуропаны әлсіздік пен батылсыздық танытып отыр деп айыптап, оларды өз қауіпсіздігі үшін жауапкершілікті өз мойнына алуға шақырды. Зеленский Трамптың ресейлік «көлеңкелі флот» танкерлерін ұстау сияқты батыл қадамдарын мысалға келтіре отырып, Еуропаның мұндай әрекеттерге бара алмайтынын сынға алды.
Бұл ретте Зеленскийдің риторикасы Дональд Трамптың ұстанымымен үндеседі. Трамп та Еуропаны әлсіз деп есептеп, олардың АҚШ-қа тым тәуелді екенін айтқан болатын. Сонымен қатар, Трамптың Гренландияға қатысты аумақтық талаптары мен халықаралық құқықты елемеуі Еуропалық лидерлерді алаңдатып отыр, себебі бұл НАТО-ның болашағына қауіп төндіруі мүмкін.
Қазіргі таңда тараптардың ұстанымдары бір-біріне мүлдем қайшы болып қалуда. Украина аумақтық тұтастығын сақтауды көздесе, Ресей өз бақылауындағы жерлерден бас тартпайтынын және әскери мақсаттарына жететінін айтуда. Тіпті бейбіт келісім құжаттары «дайын болуға жақын» деп айтылғанымен, аумақтық мәселедегі мәміленің жоқтығы бұл процесті тығырыққа тіреп отыр. Абу-Дабидегі кездесулер де үлкен серпіліс әкеле қоюы екіталай, өйткені екі тарап та әлі де соғысты жалғастыруға дайын екендігін байқатуда.