Мұнай – заманауи өркениеттің күретамыры ғана емес, біздің күнделікті тұрмысымыздың ажырамас бөлігі. Пластиктен бастап еріткіштерге, бояулардан киім-кешекке, тіпті жолға төселетін асфальтқа дейін – бәрі де осы «қара алтыннан» алынады. Бүгінде мұнай өндіру саласы жай ғана шикізат алу емес, жоғары технологиялар мен инновациялардың тоғысқан нүктесіне айналды.
Көпшілік арасында мұнай жер астындағы үлкен бос резервуарларда немесе бөшке іспетті ыдыстарда сақталады деген жаңсақ түсінік бар. Шын мәнінде, мұнай – губка сияқты кеуекті, тығыз тау жыныстарының арасында орналасады. Оның түсі де, құрамы да сан алуан: қарапайым қара немесе қою қоңыр түстен бөлек, жасыл, тіпті «ақ мұнай» да кездеседі. Соңғысының ерекшелігі сол – оны сәл ғана қыздыру арқылы дайын бензин алуға болады. Бұл өңірдегі мұнайдың тарихы тереңде жатыр. Тіпті Ермак заманындағы жылнамаларда Ертіс бойындағы су бетіндегі кемпірқосақ тәріздес майлы дақтар туралы айтылған. Ол кезде жергілікті халық жер астынан сіңіп шыққан мұнайға таяқтарын батырып, оны алау ретінде пайдаланған.
Қазіргі таңда мұнай өндіру процесі күрделі инженерлік дайындықты талап етеді. Барлығы сейсмобарлаудан басталып, 3D-модельдеумен жалғасады. Мамандар жер астындағы қабаттардың толық цифрлық көшірмесін жасап, бұрғылаудың ең тиімді нүктелерін анықтайды. Егер бұрын негізінен вертикалды ұңғымалар мен дәстүрлі «тербелме-качалкалар» қолданылса, қазіргі заманауи кен орындарында көлденең бұрғылау әдісі мен электрлі орталықтан тепкіш сорғылар басым. Қабатты гидроүзік (ГРП) технологиясы арқылы жер астына арнайы материал – проппант жіберіліп, жасанды жарықтар жасалады. Бұл мұнайдың ұңғымаға ағылуын бірнеше есе арттыруға мүмкіндік береді.
Кен орны – бұл сыртқы әлемнен оқшауланған, толықтай автономды жұмыс істейтін алып зауыт. Скважинадан шығатын өнім тек таза мұнай емес, ол су, газ және механикалық қоспалардан тұратын эмульсия. Сондықтан ол арнайы цехтарда тазартудан, дегазациядан және судан ажыратудан өтіп, мемлекеттік стандартқа сай тауарлық күйге келтіріледі. Бұл жерде ешқандай қалдық далаға кетпейді: бөлінген су қайтадан қабаттарға айдалып, жер астындағы қысымды ұстап тұруға жұмсалады.
Вахталық өмірдің де сапасы түбегейлі өзгерген. Бұрынғы тар вагондардың орнын заманауи, көпфункционалды кешендер басты. Жұмысшылар «ғарыш кемесінің» каютасына ұқсайтын жеке капсулаларда тұрады. Бұл капсулалар дыбыс өткізбейді және солтүстіктің «ақ түндері» кезінде де іште толық қараңғылық орнатуға мүмкіндік береді. Кешен ішінде спорт залдары, сауналар, хамам, тіпті парикмахерлік қызмет пен тегін «швед үстелі» жүйесімен жұмыс істейтін асхана бар. Дегенмен, бұл жайлылықтың артында үлкен жауапкершілік пен отбасынан жырақта жүру сынды қиындықтар жатыр. Кен орнына жетудің өзі бір хикая: 300 шақырымдық қашықтыққа тікұшақпен, өзен арқылы баржамен немесе қысқы жолдармен (зимник) ғана жетуге болады.
«Мұнай жақын арада таусылады» деген қауіпке мамандар сеніммен жауап береді: бұл – жаңсақ пікір. Қазіргі таңда адамзат жер қойнауындағы бар мұнайдың тек 10 пайызын ғана игеріп үлгерді. Алдағы ондаған, тіпті жүздеген жылдарға жететін қор бар. Мұнайшылардың еңбегі тек шикізат өндіру емес, әрбір үйде жарық пен жылудың болуын қамтамасыз ету. Бұл сала – адам күші мен озық техниканың үйлесімі арқылы мемлекеттің экономикалық қауіпсіздігін нығайтып отырған үлкен механизм.