2026 жылғы 19 ақпанда Вашингтонда АҚШ президенті Дональд Трамп бастамашы болған даулы «Бейбітшілік кеңесінің» алғашқы отырысы өтті. Жиынның басты тақырыбы – соғыс салдарынан қираған Газа секторын қалпына келтіру және өңірде ұзақ мерзімді тұрақтылық орнату. Бұл туралы taulik.kz сайты DW-ге сілтеме жасап баяндайды.
Кездесу қорытындысында Газаға көмек ретінде 7 миллиард доллар бөлу туралы шешім жарияланды. Бұл қаражатты тоғыз мемлекет – Қазақстан, Әзербайжан, Біріккен Араб Әмірліктері, Марокко, Бахрейн, Катар, Сауд Арабиясы, Өзбекстан және Кувейт – бірлесіп қамтамасыз етпек.
Трамп өз тарапынан Кеңес жұмысына қосымша 10 миллиард доллар бөлетінін мәлімдеп, «бейбітшіліктен маңызды ештеңе жоқ» деп атап өтті. Бұл мәлімдеме АҚШ-тың Біріккен Ұлттар Ұйымының бірқатар құрылымдарын (ДДҰ, ЮНЕСКО, БАПОР) қаржыландыруды қысқартқан кезеңіне тұспа-тұс келіп отыр. БҰҰ бас хатшысы Антониу Гутерриш ұйым «қаржылық күйреу қаупіне» жақындағанын ескерткен еді.
Қазақстанның қатысуы және халықаралық күштер
Израиль мен АҚШ пен ЕО террористік ұйым деп таныған ХАМАС қозғалысы арасындағы қақтығысты тұрақтандыру үшін Халықаралық тұрақтандыру күштері (ХТК) құрылмақ. Бес мемлекет – Қазақстан, Марокко, Албания, Косово және Индонезия – аймаққа әскери контингент жіберуге дайын екенін білдірді.
Қазақстан президенті Қасым-Жомарт Тоқаев елдің ХТК құрамына әскери бөлімшелерді, соның ішінде медициналық топтарды жіберетінін растады. Сонымен қатар, Қазақстан «Бейбітшілік кеңесіне» қомақты қаржы аударып, Газадан 500 студентке қазақстандық жоғары оқу орындарында білім алуға грант бөлетінін жариялады.
Әзірге нақты сандық көрсеткішті тек Индонезия атады – 5 мыңнан 8 мыңға дейін әскери қызметкер жіберуге әзір. ХТК қолбасшысы, америкалық генерал-майор Джаспер Джефферс ұзақ мерзімді жоспарда 20 мың сарбаз орналастыру көзделгенін мәлімдеді. Алғашқы кезеңде күштер анклавтың оңтүстігіндегі Рафах аймағына жайғасады, кейін жауапкершілік аумағы кеңейтіледі.
Сонымен бірге 12 мың палестиналық полицей даярлау жоспары бар. Бұл міндетті Египет пен Иордания өз мойнына алуға дайын екенін білдірді.
Газаға әскери база салу жоспары
Британдық The Guardian басылымының мәліметінше, Трамп әкімшілігі Газа секторында 5 мың әскери қызметкерге арналған база салуды көздеп отыр. Аумағы 1,4 шаршы шақырымнан асатын нысан 26 брондалған бақылау мұнарасымен, тікенек сымдармен қоршалып, ішінде атыс полигоны, бункерлер мен әскери техника қоймалары орналасады деп жоспарланған.
Соғыс аймақтарында жұмыс істеуге маманданған халықаралық құрылыс компаниялары болашақ нысан орнын алдын ала қарап шыққан.
БҰҰ-ға балама ма?
Трамп «Бейбітшілік кеңесін» Давостағы Дүниежүзілік экономикалық форум барысында жариялаған еді. Кеңес өзін тек Газа мәселесімен шектемей, жаһандық қақтығыстарды реттейтін балама механизм ретінде таныстыруда.
Сыншылар бұл құрылымды БҰҰ-ға тікелей бәсекелес орган ретінде бағалап отыр. Германия Кеңес құрамына қазіргі ұсынылған форматта кіруден бас тартты. Канцлер Фридрих Мерц басқару құрылымдары Германия конституциялық қағидаттарына сәйкес келмейтінін айтқан.
Жиынға 50-ге жуық мемлекет пен Еуроодақ өкілдері қатысты. Олардың қатарында Индонезия, Қазақстан, Өзбекстан, Әзербайжан, Армения, Пәкістан, Албания, Венгрия және Румыния басшылары бар.
Сарапшылар 7 миллиард доллар Газа секторын толық қалпына келтіруге жеткіліксіз екенін айтады. Жалпы шығын 70 миллиард долларға бағаланып отыр. Бұған қоса, БҰҰ құрылымдары қосымша 2 миллиард доллар жинауды көздеп отыр, ал ФИФА спорттық жобаларға 75 миллион доллар бөлу бастамасын көтерген.
Алайда ең басты кедергі – қауіпсіздік мәселесі. Израиль премьер-министрі Биньямин Нетаньяху қалпына келтіру жұмыстары ХАМАС толық қарусыздандырылғаннан кейін ғана басталатынын мәлімдеді. Ал ХАМАС бұл талапты үзілді-кесілді жоққа шығарып отыр.
Қазіргі таңда анклавта 10 қазаннан бері нәзік бітім режимі сақталуда. Барлық кепілге алынғандар (тірі және қаза тапқандардың мәйіттері) қайтарылған. Израиль армиясы сектордың жартысын ғана бақылап, «сары сызық» деп аталатын шепке шегінген.
Вашингтон ұсынған жаңа формат бейбітшілікке нақты жол аша ма, әлде халықаралық институттар арасындағы текетіресті тереңдете ме – бұл алдағы айларда айқындалады. Бірақ бір нәрсе анық: Газа тағдыры енді тек өңірлік мәселе емес, жаһандық геосаясаттың өзегіне айналды.