Біріккен Ұлттар Ұйымының Қауіпсіздік кеңесінде бұрын-соңды болмаған оқиға болғалы тұр. 2 наурыз күні АҚШ-тың бірінші ханымы Мелания Трамп Қауіпсіздік кеңесінің отырысына төрағалық етеді. Бұл туралы АҚШ-тың БҰҰ жанындағы тұрақты өкілі Майк Уолтц мәлімдеді. Осылайша, әлемдік деңгейдегі ең ықпалды қауіпсіздік алаңдарының бірінде алғаш рет әрекеттегі мемлекет басшысының жұбайы төрағалық етпек.
Бұл шешім – жай ғана протоколдық жаңалық емес. Ол АҚШ-тың БҰҰ-ға қатысты ұстанымындағы белгілі бір символдық өзгерістің белгісі ретінде қабылданып отыр. Себебі Біріккен Ұлттар Ұйымы мен Ақ үй арасындағы қатынас соңғы жылдары әрқашан бірқалыпты бола бермеген. АҚШ президенті Дональд Трамп өз билігінің алғашқы кезеңінен бастап БҰҰ-ны жиі сынап, ұйымды «тиімсіз» деп атағаны белгілі. Вашингтонның ұйым алдындағы миллиардтаған долларлық қарызы да халықаралық сарапшылар назарынан тыс қалған емес.
Ал енді, АҚШ Қауіпсіздік кеңесіне ротациялық төрағалықты қабылдай салысымен, алғашқы күнгі отырысты Мелания Трамптың жүргізуі – саяси месседж. Бұл – «БҰҰ-ға бейжай қарамаймыз» деген ишара ма, әлде Ақ үйдің жаңа дипломатиялық тактикасы ма? Сұрақ ашық.
Мелания Трамптың сөзінің тақырыбы да кездейсоқ таңдалмаған. Оның баяндамасы «Қақтығыс жағдайындағы балалар, технология және білім» мәселесіне арналмақ. Бұл тақырып қазіргі геосаяси ахуал аясында ерекше мәнге ие. Украинадағы соғыс, Таяу Шығыстағы тұрақсыздық, Африка елдеріндегі қақтығыстар – барлығы да ең алдымен балалар тағдырына әсер етуде. Білім беру жүйесі бұзылып, цифрлық технологиялар ақпараттық соғыс құралына айналып жатқан кезеңде бұл мәселені Қауіпсіздік кеңесі деңгейінде көтеру – гуманитарлық бағытты күшейтуге талпыныс.
Мелания Трамп бұған дейін де Украинадан Ресейге күштеп әкетілді делінетін балалар мәселесін көтерген болатын. Демек, оның бұл жолғы төрағалығы тек формалды сипатта болмай, нақты гуманитарлық акцентке ие болмақ. Сарапшылардың пікірінше, Ақ үй осылайша халықаралық аудиторияға АҚШ-тың тек әскери-саяси емес, әлеуметтік-гуманитарлық жауапкершілігін де көрсетуге тырысып отыр.
БҰҰ өкілдерінің өзі бұл қадамды тарихи деп бағалады. Өйткені Қауіпсіздік кеңесінің 15 мүшесінен тұратын құрылымында бұған дейін әрекеттегі әлемдік көшбасшының жұбайы төрағалық еткен жағдай тіркелмеген. Әдетте отырыстарды елші немесе министр деңгейіндегі тұлғалар жүргізеді. Бұл жолы дәстүр бұзылып отыр.
Айта кету керек, АҚШ пен БҰҰ арасындағы қарым-қатынастың салқындауына қарамастан, соңғы апталарда Дональд Трамптың риторикасында белгілі бір жұмсару байқалды. Ол БҰҰ-ны реформалау қажет екенін қайталағанымен, ұйымды нығайтуға және қаржылай қолдауға дайын екенін мәлімдеді. Жақында АҚШ БҰҰ бюджетіне шамамен 160 миллион доллар аударғаны белгілі болды. Дегенмен, Вашингтонның жалпы берешегі 4 миллиард доллардан асады.
Трамптың Давоста «Бейбітшілік кеңесі» атты бастама көтеруі де халықаралық ортада қызу талқыланған еді. Кейбір сарапшылар бұл бастаманы БҰҰ-ға балама құрылым жасау әрекеті ретінде бағаласа, енді бірі оны саяси маневр деп санайды. Осындай жағдайда Мелания Трамптың Қауіпсіздік кеңесіне төрағалық етуі – екіұшты сигнал. Бір жағынан, БҰҰ-мен жұмыс істеуге дайындық. Екінші жағынан, АҚШ-тың күн тәртібін өз қолында ұстап қалу талпынысы.
Тарихта АҚШ-тың бірінші ханымдары халықаралық процестерге араласқан жағдайлар болған. Мысалы, Элеонора Рузвельт БҰҰ-да Адам құқықтарының жалпыға бірдей декларациясын әзірлеуге атсалысқан. Бірақ Қауіпсіздік кеңесіне тікелей төрағалық ету – мүлде басқа деңгей.
Бұл оқиға халықаралық саясаттағы «жұмсақ күш» феноменін де қайта еске салады. Әскери ықпал мен экономикалық санкциялардан бөлек, гуманитарлық дискурс арқылы әсер ету – заманауи дипломатияның ажырамас бөлігіне айналды. Мелания Трамптың бейнесі – саясаткер емес, ана, қайырымдылық жобаларына араласқан тұлға, балалар тақырыбын көтеретін спикер. Мұндай имидж Қауіпсіздік кеңесіндегі шиеленісті риториканы жұмсартуға бағытталған қадам болуы ықтимал.
Дегенмен, халықаралық қатынастарда символизмнің өзі – саясат. Бірінші ханымның төрағалығы АҚШ-тың БҰҰ-дағы белсенділігін арттыра ма, әлде бұл бір реттік ақпараттық эффект қана бола ма – уақыт көрсетеді. Бірақ бір нәрсе анық: 2 наурыздағы отырыс тек протоколдық іс-шара емес, әлемдік қауымдастық назарын аудартқан дипломатиялық сәтке айналғалы тұр.