АҚШ пен Израильдің Иранға қарсы әскери операциясы жалғасқан сайын, Вашингтон бұл соғысқа қанша қаржы жұмсап жатыр деген сұрақ жиі қойыла бастады. Алайда АҚШ Қорғаныс министрлігі – Пентагон – әзірге бұл соғыстың нақты құны туралы ресми есеп жариялаған жоқ.

Өткен аптада АҚШ Конгресіндегі екі дереккөз америкалық MS Now телеарнасына Иранға қарсы соғыс Вашингтонға шамамен күніне 1 миллиард доллар шығын әкеліп жатқанын айтқан. Ал бір күннен кейін Politico басылымы Капитолий төбесіндегі кейбір республикашылар Пентагонның шығыны күніне 2 миллиард долларға дейін жетуі мүмкін деп алаңдап отырғанын хабарлады.

Конгресс соғыс құнын есептеуді талап етті

Өкілдер палатасының бюджет комитетіндегі жетекші демократтардың бірі, Пенсильвания штатынан сайланған конгрессмен Брендан Бойл АҚШ Конгресінің Бюджет басқармасынан (CBO) соғыстың нақты құнын талдап беруді сұрады.

5 наурыз күні жолданған ресми хатта Бойл Ирандағы соғысқа байланысты:

әскери операциялардың шығынын,

логистикалық қамтамасыз ету шығындарын,

әскерді ұстап тұру мен жабдықтауға кететін қаражатты

толық есептеуді талап еткен.

Сонымен бірге ол дипломатиялық операциялар мен шетелдік көмек сияқты қосымша шығындарды да есептеуді сұрады. Бұдан бөлек, соғыс басқа геосаяси бағыттарға қалай әсер ететінін де анықтау қажет деп есептейді. Мысалы, АҚШ Тайвань маңындағы авианосецті Иран жағалауына ауыстырса, бұл Қытай тарапынан ықтимал қауіпке жауап беру мүмкіндігін қалай өзгертеді деген мәселе де талдануы тиіс.

Бойл сондай-ақ Ирандағы соғыс салдарынан әлемдік нарықта туындайтын экономикалық күйзелістердің бағаға әсерін де зерттеу қажет екенін айтты.

Соғыс құны күніне қанша тұрады?

Конгресс бюджеттік басқармасы әзірге нақты есеп жарияламағанымен, америкалық басылымдар түрлі бағалаулар келтіріп жатыр.

The New York Times газетінің жазуынша, Пентагон өкілдері Конгреске соғыстың алғашқы аптасы АҚШ-қа шамамен 6 миллиард доллар шығын әкелгенін хабарлаған.

Бұған дейін MS Now дереккөздері соғыс күніне шамамен 1 миллиард доллар тұрады деген мәлімет айтқан. Ал Politico мәліметінше, кейбір саясаткерлер Пентагонның күн сайынғы шығыны 2 миллиард долларға жуық болуы мүмкін деп қауіптенеді.

Сарапшылар мұндай шығындардың басты себебі – қолданылып жатқан әскери техниканың аса қымбат болуы екенін айтады. Әсіресе Иран зымырандарын жою үшін пайдаланылатын зымыранға қарсы жүйелердің бір ғана зымыраны бірнеше миллион доллар тұруы мүмкін.

Пенсильвания университетіндегі Penn Wharton Budget Model орталығының директоры Кент Сметтерстің пікірінше, соғыстың алғашқы кезеңінде шығын күніне 2 миллиард долларға жетуі мүмкін, бірақ кейін бұл көрсеткіш төмендейді.

«Алғашқы күндерден кейін шығын күніне шамамен 800 миллион доллар деңгейіне түседі деп ойлаймыз. Ұзақ уақыт бойы күніне 2 миллиард доллар жұмсау өте қиын. Егер аймақта әскер саны күрт артса, онда жағдай өзгеруі мүмкін», – дейді ол.

Британдық қауіпсіздік сарапшысы Джон Филлипс те осы пікірмен келіседі.

«Жалпы алғанда, соғыс күніне шамамен 1 миллиард доллар тұруы ықтимал. Кейбір күндері шығын жоғары болуы мүмкін, бірақ тұрақты түрде 2 миллиард доллар болуы екіталай», – дейді ол.

Неліктен соғыс соншалық қымбат?

Сарапшылардың айтуынша, АҚШ шығынының көп болуының басты себебі – Таяу Шығыс аймағына үлкен көлемде әскери техника мен күштердің жіберілуі.

Ашық дереккөздер мен әскери ұшуларды бақылау деректеріне қарағанда, ақпан айының басынан бері АҚШ аймаққа 120-дан астам әскери ұшақ жіберген. Бұл – 2003 жылғы Ирак соғысынан кейінгі ең ірі әуе күштерінің шоғырлануы.

Аймаққа жіберілген техникалардың қатарында:

E-3 Sentry әуе бақылау жүйесі (AWACS),

F-35 жасырын соққы жойғыштары,

F-22 әуе үстемдігі ұшақтары,

F-15 және F-16 жойғыштары бар.

Бұл ұшақтар АҚШ пен Еуропадағы базалардан ұшып, жүк ұшақтары мен әуеде жанармай құятын танкерлер арқылы қолдау алып отыр.

Сарапшылар мұндай көлемдегі операциялар қарапайым ротация емес, ұзақ мерзімді әскери жоспардың белгісі екенін айтады.

Ақша нақты қайда жұмсалып жатыр?

Вашингтондағы Стратегиялық және халықаралық зерттеулер орталығы (CSIS) жариялаған есепке сәйкес, соғыстың алғашқы 100 сағатының өзінде АҚШ шамамен 3,7 миллиард доллар жұмсаған.

Бұл шамамен күніне 900 миллион доллар деген сөз.

Есепке қарағанда, алғашқы 100 сағат ішінде АҚШ 2000-нан астам түрлі оқ-дәрі пайдаланған.

Оларды қайта толықтыру үшін шамамен 3,1 миллиард доллар қажет.

Ал күн сайын оқ-дәрі қорын қалпына келтіру шығыны 758 миллион доллардан асады.

Сарапшылар бір зымыранды өндіру, тасымалдау және қолдану шығыны кемінде 2 миллион доллар екенін айтады.

Соғыстың жалпы құны қанша болуы мүмкін?

Кент Сметтерстің айтуынша, соғыс ұзаққа созылса, жалпы шығын да күрт өседі.

Оның болжамынша, Ирандағы әскери операциялардың жалпы құны 65 миллиард доллар болуы мүмкін.

«Бұл – әскери операциялар, техниканы ауыстыру, оқ-дәрі қорын толықтыру және басқа да қажетті шығындарды қосқанда шығатын болжамды есеп», – дейді ол.

Егер соғыс екі айдан ұзаққа созылса, бұл сома одан да жоғары болуы ықтимал. Соғысты қаржыландыру оңай болмайды Сарапшылардың пікірінше, Пентагон жақын уақытта Конгрестен қосымша қаржы сұрауға мәжбүр болады.

Алдын ала мәліметтерге сәйкес, АҚШ Қорғаныс министрлігі шамамен 50 миллиард доллар көлемінде қосымша бюджет сұрауы мүмкін. Бұл қаржы негізінен:

Tomahawk қанатты зымырандарын,

Patriot және THAAD зымыранға қарсы жүйелерін,

соғыс кезінде зақымданған техниканы

қалпына келтіруге жұмсалмақ.

Алайда Конгресс қазірдің өзінде бюджет тапшылығы мен мемлекеттік қарызға алаңдап отыр. Сондықтан жаңа қаржыландыру сұранысы саясаткерлер арасында үлкен пікірталас тудыруы мүмкін.

Сарапшылардың айтуынша, соғыс шығындары алдағы аралық сайлау алдында АҚШ ішкі саясатындағы маңызды тақырыптардың біріне айналуы ықтимал.