АҚШ-та дәрігерсіз босануды насихаттаған ұйым ана өлімі болмағанын айтып келген. Стейси Уорнеке осы ағыммен байланыстырылған алғашқы жағдай ма?
The Guardian зерттеуіне сүйенсек, АҚШ-та дәрігерсіз босануды насихаттайтын Free Birth Society ұйымы бұған дейін бұл ағыммен байланысты ана өлімі болмағанын айтып келген. Алайда Мельбурнда 30 жастағы wellness-инфлюенсер Стейси Уорнекенің өлімі бұл мәлімдемеге күмән тудырды.
Free Birth Society ұйымының негізін қалаған Эмили Салдайя 2024 жылғы сұхбатында “дәрігерсіз босануды қолдайтын ортада ана өлімі болғанын естімедім” деп айтқан. Оның сөзінше, бұл ортада “аналар жоғалмайды”.
Арада он ай өткен соң алғаш рет ана атанған Стейси Уорнеке үй жағдайында, дәрігердің қатысуынсыз босанғаннан кейін көз жұмды. Оның өліміне босанудан кейінгі жаппай қан кету себеп болған. Босану кезінде жанында Мельбурнда тұратын, медициналық лицензиясы жоқ Эмили Лал болған.
Тергеу барысында Уорнеке Лалға босануға қатысқаны үшін 6 мың австралиялық доллар төлегені белгілі болды. Лал өзін “birth keeper”, яғни босануды сүйемелдеуші көмекші ретінде таныстырған. Бұл атауды Free Birth Society ұйымы кеңінен қолданады. Мұндай адамдар әйелге босану кезінде қолдау көрсеткенімен, міндетті түрде дәрігер немесе акушер бола бермейді.
The Guardian мәліметінше, 2025 жылы жүргізілген зерттеу барысында Free Birth Society ұйымымен байланысы болуы мүмкін 48 ауыр жағдай анықталған. Олардың ішінде жүктіліктің соңғы мерзіміндегі өлі туу, жаңа туған нәресте өлімі және ана мен бала денсаулығына ауыр зиян келген оқиғалар бар. Мұндай жағдайлар АҚШ, Канада, Швейцария, Франция, Оңтүстік Африка, Үндістан, Аустралия және Ұлыбританияда тіркелген.
Эмили Лал бұрын сақтандыру саласында жұмыс істеген. Оның медициналық білімі болмаған. Соған қарамастан ол Free Birth Society ұйымының Radical Birth Keeper School бағдарламасынан өткен. Бұл курсты Эмили Салдайя мен Йоланда Норрис-Кларк жүргізген.
Ұйым өкілдері осы бағдарлама арқылы әлем бойынша босануға қатысатын 850 адамды оқытқанын айтқан. Олардың көбі медицина саласында жұмыс істемеген. Үш айға созылған курс Zoom арқылы өткен. The Guardian жазуынша, бағдарламада ғылыми тұрғыдан күмәнді және қауіпті тұжырымдар айтылған, сондай-ақ әлеуметтік желіде жеке бренд қалыптастыруға басымдық берілген.
Лал босануды сүйемелдеуші көмекші ретінде жұмыс істеген бес жыл ішінде екі өлімге қатысты тергеуде аталды. Оның бірі – Стейси Уорнекенің өлімі. Екіншісі – 2022 жылы қайтыс болған жаңа туған нәресте оқиғасы.
Уорнеке қайтыс болғанға дейін жазылған подкаст сұхбаттарында Лал өзін шұғыл жағдайда, соның ішінде қан кету кезінде де көмек көрсете алатын адам ретінде сипаттаған. 2021 жылы Matresence подкастында ол “қатты қан кету немесе әдеттен тыс жағдай болса, әйел қаласа, оған көмектесе алатын дағдым бар” деген.
Алайда сотта Лал өзін ешқашан медицина қызметкері ретінде көрсетпегенін айтты. Оның сөзінше, birth keeper — босану кезінде әйелге медициналық емес қолдау көрсететін адам. Бірақ бұған дейінгі сұхбатында ол өзін дула деп те санамайтынын, себебі асқыну кезінде көмектесе алатындай білімі барын айтқан.
Тергеу кезінде Free Birth Society ұйымының “radical birth keeper” атауын лицензиясыз акушерлік қызмет көрсетуге тыйым салатын заңдарды айналып өту үшін қолданғаны да айтылды. Салдайя студенттеріне мұндай көмекшілерді “тәжірибеде шынайы акушер” деп сипаттаған. Сонымен бірге шәкірттеріне клиенттермен келісімшарт жасамауға, босануға “дос ретінде” қатысуға кеңес берген.
Сотта Лал да Уорнеке оны “қолдау көрсететін дос” ретінде жалдағанын бірнеше рет айтты. Оның қызметіне жүктілік кезіндегі қолдау, босану жоспарын жасау, оқыту, шөптер, тұнбалар және босануға арналған түрлі жинақтар кірген.
Уорнеке ұлын босанғаннан кейін жағдайы күрт нашарлаған. Тергеу материалдарына қарағанда, одан қан кете бастағанда Лал екі рет жедел жәрдем шақырайық па деп сұраған. Уорнеке “жоқ” деген соң, Лал жедел жәрдем шақырмаған.
Сотта Лал әйелдің өз шешімін өзі қабылдау құқығын құрметтегенін айтты. Оның сөзінше, егер әйел бұған дейін “менің рұқсатымсыз жедел жәрдем шақырмаңыз” десе, ол тіпті жағдайы ауыр болса да, сол талапты орындайды.
Лал үшінші рет сұрағанда ғана Уорнеке жедел жәрдем шақыруға келіскен. Ол кезде оның қансырап жатқанына шамамен жарты сағат болған. Кейін Уорнеке Мельбурндағы Frankston ауруханасына жеткізілді. Дәрігерлер оны аман алып қалу үшін оның қан тобына сәйкес келетін барлық қан қорын пайдаланған, жатырын алып тастаған және жүрек маңындағы сұйықтықты шығару процедурасын жасаған. Бірақ операциядан кейін оның жүрегі тағы тоқтап, Уорнеке қайтыс болды.
Тергеуде айғақ берген медицина сарапшылары Уорнекенің жағдайын дер кезінде көмек көрсетілсе, емдеуге болатын еді деген пікір айтты. Олардың сөзінше, босанудан кейінгі жаппай қан кетудің алдын алуға мүмкіндік болған.
Уорнеке қайтыс болған күні аурухананың аға дәрігері полицияға барып, Лалға қатысты алаңдаушылығын жеткізген. Дәрігердің айтуынша, медицина қызметкерлері Лалды жай ғана “дос” болды деп қабылдауға күмәнданған, себебі ол сөйлескен кезде медициналық терминдерді қолданған.
Полиция Уорнекенің үйіне келгенде, Лал үйді тазалап қойған. Тіпті әйелдің қай бөлмеде босанғанын анықтау қиын болған. Лал сотта қан сіңген кілемді де өзімен бірге алып кеткенін айтты. Оның сөзінше, ол мұны Уорнекенің күйеуі ауыр көріністі көрмесін деп жасаған.
Лал полицияға мәлімдеме беруден бас тартқан. Сотта ол бұған заң бойынша міндетті болмағанын айтты. Оның сөзінше, бұған дейін басқа бір нәресте өліміне қатысты полицияға мәлімдеме бергеннен кейін БАҚ оны кінәлі етіп көрсеткен.
Бұл жерде Лал 2022 жылы қайтыс болған Baby E есімді жаңа туған нәресте туралы айтып отыр. Нәрестенің анасы Free Birth Society подкастын тыңдаған болуы мүмкін. Кейін ол дәрігерсіз босану туралы шешім қабылдауына осы подкасттағы пікірлер әсер еткенін айтқан.
Baby E-дің анасы Лалдан босануға арналған бассейн жалға алған. 2025 жылы Виктория штатының коронерлік соты нәрестенің өліміне пневмония, меконий аспирациясы және босану бассейнінде ұзаққа созылған толғақтан кейін дамыған инфекция себеп болғанын анықтады. Сот “Baby E-дің өлімінің алдын алуға болатын еді” деген қорытынды шығарған. Бірақ Лалдың өзіне қатысты айыптаушы қорытынды жасалмаған.
Стейси Уорнекенің өліміне қатысты тергеу әлі аяқталған жоқ. Оның телефонына сот-сараптамалық талдау жүргізілуі керек. Тергеу Уорнекенің не себепті медициналық көмектен бас тартқанын анықтауы тиіс.
Уорнеке қайтыс болғаннан кейін Виктория штатының денсаулық сақтау шағымдары жөніндегі комиссары Лалға денсаулық сақтау қызметтерін көрсетуге және жарнамалауға уақытша тыйым салды. Оның қызметіне қатысты тексеріс әлі жалғасып жатыр.
Лал, Салдайя және Норрис-Кларк The Guardian-ның түсініктеме сұрауына жауап бермеген. Бұған дейін Салдайя кейбір айыптауларды “жалған немесе жала жабу сипатында” деп атаған. Ол әйелдердің таңдау құқығы болуы керек екенін айтқан. Ал Норрис-Кларк өзіне айтылған сынды “жеке жауапкершілік идеясын таратуға” қарсы әрекет деп сипаттаған.
Уорнекенің өлімінен кейін Эмили Лал босануларға қатысуды тоқтатқанын айтты. Сотта ол бұл оқиғаның өзіне ауыр әсер еткенін жеткізді.
“Жақсы көретін адамыңның көз алдыңда өліп бара жатқанын көру өте ауыр болды. Бұл сұмдық еді”, – деді Лал.