Өлім – ешкім қашып құтыла алмайтын ақиқат, алайда крематорий қызметкерлері бұл орынды өлім туралы емес, көбіне өмір мен естелік туралы деп есептейді. Адамдар олар туралы естелік сақталғанша тірі болып саналады. 2003 жылы негізі қаланған Новосибирск крематорийі 22 жыл ішінде 100 000-нан астам кремация жасаған және бұл қызмет түріне сұраныс жыл сайын артып келеді. Крематорий тәулік бойы, демалыссыз және мереке күндері де (тіпті 1 қаңтарда да) жұмыс істейді. Орта есеппен 12 сағат ішінде 10–15 кремация өткізіледі, ал бір процестің өзі шамамен бір жарым сағатты алады. Жалпы алғанда, табытты тиегеннен бастап күлді урнамен бергенге дейін 3 сағат уақыт кетеді.
Кремацияның тарихы мен технологиялық ерекшеліктері
Ресейдегі алғашқы крематорийлер ХХ ғасырдың басында пайда бола бастады. Алғашқы тәжірибелер 1920 жылы Петроградта басталғанымен, пештердің жиі бұзылуына байланысты сәтсіз болды. Кейінірек 1928 жылы Мәскеуде Донской крематорийі ашылды, ол дінді теріске шығаратын жаңа биліктің саясатына сәйкес конструктивизм стилінде салынды. Қазіргі таңда кремация үшін чех, америкалық немесе қытайлық жабдықтар қолданылады, олар дизель отынымен немесе газбен жұмыс істей алады. Пештегі температура 1200°C-қа дейін жетеді.
Процесс барысында қатаң техникалық шектеулер бар: мәйіттің салмағы 160 кг-нан, табыттың ұзындығы 215 см-ден, ал ені 80 см-ден аспауы тиіс. Технология бойынша табытсыз кремация жасау мүмкін емес, себебі денені пешке салу үшін негіз қажет. Кремациядан кейін қалған сүйек қалдықтары арнайы «кремулятор» деп аталатын шаралы диірменде ұсақталып, біртекті күлге айналдырылады. Бұл күлдің құрамы 90%-дан астам көміртегіден тұрады.
Қауіпсіздік және этикалық мәселелер
Крематорийде қауіпсіздік пен этикаға үлкен мән беріледі. Қоштасу кезінде адамдардың қайғыдан өзін-өзі ұстай алмай, пешке секіріп кетуі немесе табытты жібермей қоюы сияқты оқиғалардың алдын алу үшін арнайы брондалған шынымен жабдықталған қарау бөлмелері жасалған. Әрбір марқұмның жеке штрих-коды болады және барлық мәліметтер электронды әрі қағаз түріндегі журналдарға тіркеледі, бұл күлдің араласып кетуін немесе қателіктерді толықтай жоққа шығарады.
Кремация алдында кардиостимуляторлар міндетті түрде алынып тасталуы керек, себебі олардың батареялары жоғары температурада жарылыс тудырып, жабдықты зақымдауы мүмкін. Сондай-ақ, табытқа шыны немесе жарылғыш заттарды салуға тыйым салынады. Алтын тістерге қатысты таралған мифтерге келсек, қымбат металдар кремация температурасында жай ғана буланып кетеді, сондықтан оларды жинап алу физикалық тұрғыдан мүмкін емес.
Естелік сақтаудың заманауи және ерекше тәсілдері
Бүгінде адам күлінен жасанды гауһар тас (бриллиант) жасауға болады: 500 грамм күлден 1 караттық гауһар шығаруға мүмкіндік бар. Кейбір елдерде күлді винил пластинкаларының құрамына қосып, марқұмның сүйікті әуенін жазу немесе тіпті күлдің бір бөлігін арнайы капсуламен ғарышқа жіберу қызметтері ұсынылады. Сонымен қатар, күлді бірнеше кішкентай урнаға бөліп, әртүрлі қалаларда тұратын туыстарына тарату немесе күл салынған алқаларды мойынға тағып жүру тәжірибесі де бар.
Новосибирск крематорийінің аумағында «Естелік паркі» мен колумбарийлер орналасқан. Мұнда адамдар тек күлді жерлеп қана қоймай, жақындарын еске алу үшін арнайы орындықтар немесе ағаштар сатып ала алады. Колумбарий ұяшықтарының есіктерін мөлдір етіп жасап, ішіне марқұмның көзілдірігін, сағатын немесе сүйікті кітабын қойып, жеке мемориал жасауға болады.
Психологиялық қолдау және «Фараон» түйесі
Крематорий негізін қалаушы Сергей Борисович Якушин қайғыға батқан адамдарға эмоционалдық жеңілдік сыйлау үшін жануарлар терапиясын енгізген. Крематорийдің символына айналған Фараон есімді түйе 22 жылдан бері осында тұрады. Көптеген келушілер оның мұңды көздеріне қарап, жануарды тамақтандырып, қиын сәттерде жұбаныш табады.
Крематорий қызметкерлерінің айтуынша, бұл жұмыста ең бастысы – сезімталдық пен эмпатия. Қайғы жамылған адамдармен жұмыс істеу үшін үлкен моральдық дайындық қажет. Қызықтысы, өліммен күнделікті бетпе-бет келу қызметкерлерді тұйық қылмайды, керісінше, өмірдің құндылығын тереңірек сезінуге, оның әрбір сәтінен ләззат алуға үйретеді. Олардың мақсаты – марқұмды соңғы сапарға лайықты шығарып салып, туыстарының қайғысын жеңілдету.