Жапония премьер-министрі кезектен тыс сайлау жариялады
Жапонияның премьер-министрі Санаэ Такэити өзінің жоғары қоғамдық қолдауын пайдаланып, елде кезектен тыс парламент сайлауын өткізуге шешім қабылдады. Ол билікке келгеніне үш ай ғана болғанына қарамастан, төменгі палата – Өкілдер палатасын 23 қаңтарда таратып, 8 ақпанда сайлау өткізуді жоспарлап отырғанын мәлімдеді.
Санаэ Такэити – Жапония тарихындағы алғашқы әйел премьер-министр. Консервативті бағытты ұстанатын саясаткер соңғы айларда қоғамдағы сенім деңгейін айтарлықтай арттыра алды. Дүйсенбі күні өткен баспасөз мәслихатында ол бұл шешімді қабылдау оңай болмағанын айтып, өз тағдырын халықтың шешуіне тапсырып отырғанын жеткізді.
«Мен премьер-министр ретіндегі болашағымды тәуекелге тігіп отырмын. Елді басқару тізгінін маған сеніп тапсыруға бола ма, соны халықтың өзі шешсін», – деді Такэити журналистерге.
Негізі келесі парламент сайлауы 2028 жылдың қазан айында өтуі тиіс еді. Алайда премьер-министр жеке танымалдығының арқасында биліктегі Либерал-демократиялық партияның (LDP) соңғы жылдардағы сайлаудағы сәтсіздіктерін еңсере алатынына сенімді.
2024 жылдың қазанында LDP мен оның бұрынғы серіктесі «Комэйто» төменгі палатадағы көпшілігінен айырылған болатын. Ал 2025 жылдың жазында жоғарғы палатада да позициясын әлсіретті. Соның салдарынан Такэити премьер-министр қызметіне келген кезде популистік бағыттағы «Жапония инновация партиясымен» әлсіз коалиция құруға мәжбүр болды.
Премьер-министр ретіндегі алғашқы айларында Такэити халықаралық аренада белсенділік танытып, АҚШ-тың бұрынғы президенті Дональд Трамппен және Қытай басшысы Си Цзиньпинмен келіссөздер өткізді. Алайда кейін ол Тайвань төңірегіндегі шиеленіске байланысты Жапонияның Қытаймен әскери қақтығысқа араласуы мүмкін екенін айтып, Бейжіңнің наразылығын тудырды.
Қытай Тайваньды өз аумағының бір бөлігі санайды және қажет болған жағдайда күшпен біріктіруге дайын екенін бірнеше рет мәлімдеген. АҚШ барлау деректеріне сәйкес, Қытай 2027 жылға қарай Тайваньға басып кіруге толық дайын болуды көздейді. Такэитидің қатаң ұстанымы ел ішінде қолдау тапқанымен, Қытаймен ұзаққа созылған текетірес Жапония экономикасына кері әсер етуі мүмкін.
Қытай билігі жапон азаматтарына Жапонияға бармауға кеңес беріп, бірқатар кездесулер мен іс-шаралар тоқтатылды. Сонымен қатар Пекин жапон әскери секторына арналған қосарлы мақсаттағы тауарлардың экспортын шектеді. Такэити бұл қадам халықаралық нормаларға қайшы екенін айтты.
Ел ішінде де билік партиясына қысым аз емес. Либерал-демократиялық партия ұзақ жылдан бері саяси қаржыландыруға қатысты дау-дамайдан арыла алмай келеді. Бұған қоса, өмір сүру құнының өсуі халықтың басты мәселесіне айналды. NHK телеарнасы жүргізген сауалнамада респонденттердің 45 пайызы ең өзекті мәселе ретінде бағаның қымбаттауын атаған. Ал сыртқы саясат пен ұлттық қауіпсіздік 16 пайызбен екінші орында тұр.
Осыған байланысты билік коалициясы азық-түлікке салынатын 8 пайыздық тұтыну салығын екі жылға тоқтату мүмкіндігін қарастырып жатыр. Сонымен қатар министрлердің саяси қаражат жинау іс-шараларына тыйым салу мәселесі де күн тәртібінде.
Экономиканы ынталандыруды қолдайтын Такэити үкіметке қосымша бюджет жобасын толық іске асыруды және келесі қаржы жылына арналған бюджетті парламент арқылы бекітуді тапсырғанын мәлімдеді.
Бұл жолы Такэитидің қарсыластары да күшейіп отыр. Осы айда негізгі оппозициялық Конституциялық-демократиялық партия мен бұрынғы коалициялық серіктес «Комэйто» бірігіп, жаңа саяси күш – Орталықшыл реформалар альянсын құрды. Партия өкілдері қақтығысқа емес, ымыра мен бірлескен саясатқа басымдық беретінін айтып отыр.
Санаэ Такэитидің кезектен тыс сайлауға дайындалып жатқаны бұған дейін де байқалған. Осы айдың басында ол әлеуметтік желіде: «Жапонияны басқару жауапкершілігін толық сезінетін көшбасшы ретінде жаңа шешім қабылдадым», – деп жазған еді. Сонымен қатар ол өзінің саяси тәлімгері, 2022 жылы қастандықпен қаза тапқан экс-премьер Синдзо Абэнің мемориалына барып, саяси жолына адалдығын білдірген.
Кезектен тыс сайлау Жапонияның ішкі саяси бағытын ғана емес, Қытаймен қарым-қатынасты, аймақтағы қауіпсіздік ахуалын және экономикалық саясатты айқындайтын маңызды кезең болмақ.
