НАТО соғысқа дайындалып жатыр, бірақ кіммен?
Бүгінгі таңда әлемдік қауіпсіздік архитектурасы түбегейлі өзгерістерге ұшырап жатыр. Әсіресе, Балтық теңізі аймағындағы ахуал соңғы жылдары ерекше шиеленісе түсті. Ресей тарапынан жасалатын гибридті шабуылдар, су асты инфрақұрылымына төнген қауіп және әскери қатысудың артуы Солтүстік Атлантикалық альянсты (НАТО) батыл қадамдар жасауға мәжбүр етті. Осы орайда, Германия жағалауында өтіп жатқан «Steadfast Dart – 2026» ауқымды әскери жаттығулары – Батыс елдерінің ықтимал агрессияға берер нақты жауабы іспетті. Бұл жаттығулардың басты ерекшелігі – Украинадағы нақты соғыс қимылдарынан алынған ащы, бірақ құнды сабақтардың НАТО-ның әскери доктринасына интеграциялануында болып отыр.
Жаттығулардың ауқымы және стратегиялық мақсаты
Балтық теңізінің жағалауында қазір нағыз әскери айбын байқалады. Испандық десантшылар тікұшақтардан түсіп, су асты арнайы жасақтары жағаға шығып жатқанда, түріктің амфибиялық штурм машиналары жағажайға бет алуда. Әуеде «Байрақтар» ұшқышсыз аппараттары барлау жасап, немістің «Еврофайтер» жойғыштары анықталған нысандарға соққы беруде. Бұл – жай ғана көрсетілім емес, бұл – НАТО-ның 2024 жылы Ресейдің Украинаға басып кіруіне тікелей жауап ретінде құрылған жоғары дайындықтағы көпұлтты күштерінің (VJTF) сынағы.
2026 жылдың қаңтарынан наурызына дейін созылатын «Steadfast Dart» маневрлері әуе, теңіз, құрлық, ғарыш және киберкеңістіктегі күштерді бір арнаға тоғыстырады. Альянс мүшелері егер шығыс флантында қандай да бір оқиға орын алса, әскерді Германия арқылы жедел тасымалдауды және территорияны жаудан синхронды түрде босатуды пысықтап жатыр. Мұндағы басты мақсат – Ресейден басым түсу және оның ықтимал шабуылын тежеу.
Украина – басты «мұғалім»
НАТО қолбасшылығы Украинадағы соғыстың дайын шаблон емес екенін, бірақ ол өте маңызды «мұғалім» екенін ашық мойындайды. Жаттығулар барысында дрондарды қолдану тәсілдері, десант шығару маневрлері және әскери процедуралар Украина тәжірибесіне сүйене отырып айтарлықтай өзгертілген. Батыс армиялары үшін 1945 жылдан бері мұндай ауқымды және жоғары технологиялық соғыспен бетпе-бет келу тәжірибесі болмаған еді. Сондықтан украин қарулы күштерінің төрт жылдық нақты ұрыс жағдайында меңгерген дағдылары бүгінде Еуропаның қауіпсіздігі үшін өте маңызды.
Инновациялар саласында да серпіліс байқалады. Мәселен, Украинада өзінің тиімділігін дәлелдеген немістің «Вектор» барлау дроны енді Еуропада бірлесіп шығарыла бастады. Соңғы жаттығуларда таныстырылған жаңа дрон модельдері оператор мен қолбасшылыққа ұрыс даласының «цифрлық егізін» нақты уақыт режимінде көрсетуге қабілетті. Жасанды интеллект деректерді талдап, шешім қабылдауды жеделдетеді, бұл өз кезегінде майдандағы шығындарды азайтуға мүмкіндік береді.
Бюрократияны жеңу және технологиялық бәсеке
Украинада жаңа технологияларды енгізу әлдеқайда жылдам және жеңіл жүреді, өйткені соғыс жағдайы артық бюрократияға жол бермейді. Ал НАТО елдері бейбіт уақытта қалыптасқан көпжылдық бюрократиялық кедергілермен күресуге мәжбүр. Дегенмен, қазіргі қауіп-қатерлер Батыс елдерін де инновацияларды бүгіннен бастап енгізуге итермелеп отыр.
Украинаның технологиялық жетістіктері тек серіктестік жобалармен шектелмейді. JATEC (НАТО-Украина ынтымақтастық орталығы) аясында «Хищник» (Жыртқыш) және «Гнев» (Қаһар) сияқты роботтандырылған жүйелер іріктеліп алынды. Әсіресе, жасанды интеллектпен жабдықталған «Хищник» жүйесі НАТО-ны қатты қызықтырып отыр, өйткені ол кез келген типтегі дрондарды F-35 жойғыштарына немесе қымбат зымырандарға қарағанда әлдеқайда арзан бағада атып түсіре алады. Бұл – украин аспанын ғана емес, болашақта еуропалық әуе кеңістігін де қорғаудың ең тиімді шешімі болмақ.
Украин мамандары бұл жолғы жаттығуларға тікелей қатыспағанымен, олармен ынтымақтастық бір реттік маневрлердің шеңберінен шығып кеткен. Батыс әскерилері Украинаның техникалық мәселелердегі ғана емес, тактикалық деңгейдегі ерекше тәжірибесін үйренуден бас тартуды ақымақтық және жауапсыздық деп санайды.
Бұл тек техникалық жарақтандыру емес, бұл – психологиялық және стратегиялық дайындық. Еуропа өзінің соғысқысы келмейтінін, бірақ кез келген қақтығысқа дайын екенін көрсету арқылы қарсыласты тоқтатуды көздейді. Украинаның төрт жыл бойы нақты қан мен термен жинаған тәжірибесі енді НАТО-ның темір құрсауын нығайтуға қызмет етпек. Түптеп келгенде, бұл жаттығулардың басты мұраты – болдырмауға үміттенетін, бірақ дайын болуы тиіс үлкен қақтығыстың алдын алу.
