Иран Ормуз бұғазымен өтетін халықаралық кемелерге ескерту жасап жатыр
Иранның Революциялық гвардиясы Ормуз бұғазы арқылы өтетін халықаралық кемелерге ескерту жасап, радиохабарламалар жібере бастады. Еуропалық Одақтың «Aspidus» теңіз миссиясының мәліметінше, Иран тарапы бұл стратегиялық су жолынан ешбір кеменің өтуіне рұқсат берілмейтінін қатаң ескерткен. Бұл қадам жаһандық энергетикалық нарықта үлкен алаңдаушылық туғызып отыр.
Ормуз бұғазы – Сауд Арабиясы мен Біріккен Араб Әмірліктері сияқты Парсы шығанағындағы ірі мұнай өндірушілер үшін өмірлік маңызы бар экспорттық бағыт. Әлемдік шикі мұнайдың шамамен 20%-ы дәл осы тар өткел арқылы тасымалданады. Әскери сарапшылардың пікірінше, бұғаз жұмысының тіпті аз уақытқа болса да іркілуі энергия ресурстары бағасының күрт өсуіне және жаһандық инфляцияның өршуіне алып келуі мүмкін.
Әскери сарапшы Марина Мирреннің айтуынша, әскери қақтығыс ушыққан жағдайда Иран бұл маңызды нүктені жауып тастау немесе су жолын миналау мүмкіндігіне ие. Мұндай қауіп қазірдің өзінде мұнай нарығында дүрбелең туғызды. Болжамдарға сәйкес, шикі мұнайдың бір баррелі кемінде 10-20 долларға қымбаттауы ықтимал. Сонымен қатар, кемелерді сақтандыру құнының өсуі теңіз қозғалысына қосымша кедергілер келтіруде.
Дегенмен, бұғазды жабу Иранның өзіне де оңай тимейді. Иран экономикасы мұнай экспортына қатты тәуелді, сондықтан бұл қадам ел бюджетіне ауыр соққы болып тиюі мүмкін. Тіпті елдің діни басшылығы мұнайға тәуелділікті азайту қажеттігін айтып жүрсе де, қазіргі жағдайда балама қаржыландыру көздері тапшы.
Бұғаздың жабылуы Иранның көршілес араб елдерімен, соның ішінде қарым-қатынасы қалыпқа келе бастаған БАӘ және Сауд Арабиясымен байланысын үзуі мүмкін. Бұл елдердің мұнай экспорты тоқтаса, олар Иранға қарсы шығуы әбден ықтимал. Иран бұған дейін Бахрейн, БАӘ және Сауд Арабиясы аумағындағы АҚШ базаларына соққы бергенін ескерсек, жағдай өте күрделі.
Таяу Шығыстағы ауқымды соғысты ешкім қаламайды. Сол себепті Оман мен Катар сияқты елдер делдалдық рөл атқарып, тараптарды мәмілеге келтіруге тырысуда. 2025 жылғы маусымдағы «12 күндік соғыс» кезінде де араб мемлекеттері осындай бітімгершілік әрекеттер жасаған болатын.
Қазіргі таңда аймақтағы тұрақтылыққа әсер ететін факторлар тым көп. Ресей мен Қытайдың Иранға беретін қолдауы, сондай-ақ Ауғанстан мен Пәкістан арасындағы қақтығыстардың барысы маңызды рөл атқарады.
