Германия канцлері Иранның ыдырау қаупі туралы ескертті
Таяу Шығыстағы жағдай күрт ушығып тұрған шақта Германия канцлері Фридрих Мерц Иран мемлекетінің тұтастығына қауіп төніп тұрғанын мәлімдеді. Мюнхенде өткен баспасөз мәслихатында сөйлеген сөзінде ол АҚШ пен Израильдің Иранға қарсы әскери операциясының ұзаққа созылуы Еуропа үшін де ауыр салдарға әкелуі мүмкін екенін айтты.
Канцлердің пікірінше, қазіргі әскери қақтығыстың одан әрі өршуі тек аймақтық қауіпсіздікке ғана емес, бүкіл Еуропаның энергетикалық тұрақтылығы мен көші-қон саясатына да әсер етуі ықтимал. Сондықтан Берлин бұл соғыстың бақылаудан шығып кетпеуіне мүдделі.
«Қақтығыс ұзаққа созылған сайын тәуекел де күшейе береді. Бұл тек Израильдің қауіпсіздігі мен Парсы шығанағындағы тұрақтылыққа ғана қатысты емес. Мұндай жағдай Иранның мемлекеттік тұтастығына да қауіп төндіруі мүмкін», – деді Фридрих Мерц.
Германия үкіметі қазір еуропалық серіктестерімен және аймақтағы елдермен бірге әскери әрекеттерді тоқтатудың ортақ жолдарын іздестіруде. Канцлердің айтуынша, Франция мен Ұлыбританиямен жүргізіліп жатқан келіссөздердің басты мақсаты – қақтығысты саяси жолмен реттеуге мүмкіндік беретін ортақ ұстаным қалыптастыру.
Сонымен қатар Мерц АҚШ пен Израильдің Иранға қатысты негізгі мақсаттарын түсінетінін де жасырмады. Оның айтуынша, Тегеранның ядролық және зымыран бағдарламасы, сондай-ақ аймақтағы қарулы топтарға қолдау көрсетуі көптеген елдер үшін қауіп төндіреді.
«Иранның ядролық бағдарламасы мен оның өңірдегі прокси күштерге көрсететін қолдауы – ұзақ уақыттан бері халықаралық қауымдастықты алаңдатып отырған мәселе. Бұл қауіпсіздік тұрғысынан өте маңызды фактор», – деді Германия канцлері.
Соған қарамастан Берлин Иран мемлекетінің толық күйреуіне жол беруге болмайды деп есептейді. Мерцтің пікірінше, мемлекет құрылымының күйреуі бүкіл аймақта жаңа тұрақсыздық ошақтарын тудыруы мүмкін.
Канцлер әсіресе Ирандағы билік құрылымдарының толық күйреуі ядролық материалдардың бақылаусыз қалып кету қаупін арттыратынын атап өтті. Егер мұндай материалдар радикалды ұйымдардың немесе үшінші елдердің қолына түссе, бұл халықаралық қауіпсіздікке үлкен қатер туғызуы мүмкін.
«Біз Ирандағы ядролық материалдардың мемлекет бақылауынан шығып кетуіне жол бермеуіміз керек. Сондықтан елдің мемлекеттік институттары жұмысын жалғастырып, қоғамдық тәртіп пен негізгі инфрақұрылым сақталуы тиіс», – деді ол.
Канцлер тағы бір маңызды мәселені көтерді. Оның айтуынша, Ирандағы тұрақсыздық жаңа көші-қон толқынын туғызуы мүмкін. Еуропа 2015 жылы Сириядағы соғыстың салдарынан болған жаппай миграциялық дағдарыстың зардабын әлі ұмыта қойған жоқ.
«Біз Ираннан бақылаусыз көші-қон ағыны басталғанын қаламаймыз. Сириядағы жағдайдың қайталануына жол бермеу – біздің басты міндетіміздің бірі», – деді Мерц.
Еске сала кетсек, 28 ақпанда АҚШ пен Израиль Иран аумағындағы нысандарға әуе соққыларын жасай бастады. Бірнеше аптаға созылған шиеленістен кейін басталған бұл әскери операция Таяу Шығыстағы жағдайды одан әрі күрделендірді.
Тегеран жауап ретінде Израильге және АҚШ-тың аймақтағы әскери базалары орналасқан бірқатар елдерге дрондар мен зымырандар арқылы соққы жасады. Иран билігінің мәліметінше, бұл шабуылдардың негізгі нысанасы – өңірдегі америкалық әскери инфрақұрылым.
Әртүрлі дереккөздер бойынша, Ирандағы қақтығыстарда қаза тапқандар саны 500-ден 1000 адамға дейін жетуі мүмкін. Израильде кемінде 11 адам қаза тапқаны хабарланды. Сонымен қатар Кувейттегі америкалық әуе базасына жасалған шабуыл салдарынан алты америкалық әскери қызметкер көз жұмған.
Бұған қоса Ливан, Оман, Ирак, Бахрейн және Біріккен Араб Әмірліктері аумағында да бірнеше адам қаза тапқаны туралы мәліметтер бар.
Әскери операция барысында Иранның жоғарғы рухани жетекшісі аятолла Әли Хаменеи мен бірқатар жоғары лауазымды тұлғалардың қаза тапқаны хабарланды. АҚШ президенті Дональд Трамп Иранның болашақ саяси басшылығын анықтау процесіне Вашингтонның да қатысуы мүмкін екенін мәлімдеді.
Қазіргі кезде Ирандағы жоғарғы билікке негізгі үміткер ретінде марқұм аятолланың ұлы Моджтаба Хаменеи аталып отыр. Алайда Тегеран бұл ақпаратты әзірге ресми түрде растаған жоқ.
Сарапшылардың пікірінше, Ирандағы билік вакуумы ел ішінде жаңа саяси текетірестерге әкелуі мүмкін. Егер жағдай бақылаудан шығып кетсе, бұл тек Иран үшін ғана емес, бүкіл Таяу Шығыс пен Еуропа үшін жаңа геосаяси дағдарысқа айналуы ықтимал.
