Ирандағы соғыс әлемдік нарықты шайқалтты: Нигерияда энергетикалық дағдарыс тереңдеп барады
Таяу Шығыстағы әскери қақтығыстар тек аймақтың қауіпсіздігіне ғана емес, бүкіл әлемнің энергетикалық нарығына әсер ететіні белгілі. Соңғы апталарда Иран төңірегінде ушығып кеткен әскери әрекеттердің салқыны Африкаға да жетті. Мұнай бағасының күрт өсуі Нигериядағы бұрыннан қордаланып келе жатқан энергетикалық проблемаларды одан әрі күрделендіріп отыр.
Нигерияда соңғы алты апта ішінде жанармай бағасы бірнеше рет көтеріліп, жалпы алғанда шамамен 47 пайызға қымбаттады. Сарапшылардың айтуынша, бұл тек соғыстың салдары емес. Шын мәнінде, елдегі энергетикалық жүйе әлдеқайда терең құрылымдық мәселелерден зардап шегіп келеді. Ирандағы әскери шиеленіс сол проблемаларды тек күшейтіп жіберген факторлардың бірі ғана.
Нигериядағы ірі мұнай өңдеу кәсіпорны саналатын Dangote Refinery жақында тағы да жанармай бағасын көтерді. Соңғы мәліметтер бойынша, бензиннің бір литрі 1075 найрадан 1175 найраға дейін қымбаттаған. Бұл шамамен 0,68 еуродан 0,74 еуроға дейінгі өсім деген сөз. Мұндай қымбаттау нарықтағы ахуалды бірден өзгертіп жіберді.
Жаңа бағаға байланысты елдегі көптеген мұнай қоймалары мен жанармай жеткізуші компаниялар сатып алуды уақытша тоқтатуға мәжбүр болды. Өйткені әлемдік нарықтағы шикі мұнай бағасының күрт көтерілуі өңдеу шығындарын айтарлықтай арттырды. Соңғы апталарда Brent маркалы мұнай бағасы барреліне 91 доллардан 100 долларға дейін өскені хабарланды.
Нарықтағы бұл тұрақсыздық Нигерия үшін екіұшты жағдай қалыптастырып отыр. Бір жағынан, мұнай экспорттайтын мемлекет ретінде елдің табысы өседі. Кейбір кезеңдерде нигериялық мұнайдың бағасы барреліне 120 долларға дейін жеткені айтылды. Алайда ішкі нарықтағы бағаның өсуі қарапайым халықтың тұрмысын ауырлатып жіберуде.
Нигерия медиасы бұл мәселені соңғы күндері басты тақырыптардың біріне айналдырды. Елдің Vanguardбасылымы сарапшылардың пікіріне сүйене отырып, жанармай бағасының өсуі азық-түлік пен күнделікті тұтыну тауарларының қымбаттауына алып келетінін жазды. Мұндай инфляциялық қысым әсіресе табысы төмен азаматтарға ауыр соққы болуы мүмкін.
Ал The Guardian газеті транспорт саласындағы қиындықтарға назар аударды. Жанармайдың қымбаттауы қоғамдық көлік тарифтерінің көтерілуіне әкеліп отыр. Бұл жағдай миллиондаған нигериялықтардың күнделікті шығындарын күрт көбейтті. Көлік операторлары жанармай бағасы тағы да өссе, жолақы тарифтері де қайта қаралатынын ескертуде.
Энергетикалық қиындықтар тек жанармай бағасымен шектелмейді. Нигерияда электр энергиясы тапшылығы да өте өзекті мәселе болып отыр. Елде 220 миллионға жуық халықтың шамамен жартысы электр желісіне қосылмаған. Ал қолданыстағы энергетикалық жүйе тұрақты жұмыс істей алмай келеді.
Техникалық тұрғыдан алғанда Нигерия 12 мың мегаваттқа дейін электр энергиясын өндіре алады. Бірақ іс жүзінде өндіріс көлемі көп жағдайда 4 мың мегаваттан да төмен болып қалады. Мұндай көрсеткіш халықтың және өнеркәсіптің қажеттілігін қамтамасыз етуге жеткіліксіз.
Жергілікті The Punch басылымы елдің көптеген аймақтарында ұзаққа созылған электр өшулері байқалып жатқанын хабарлады. Бұл мәселе Таяу Шығыстағы соғыстан әлдеқайда бұрын басталғанымен, қазіргі жаһандық энергетикалық дағдарыс жағдайды одан әрі ушықтырып отыр.
Сарапшылардың пікірінше, егер Иран төңірегіндегі әскери қақтығыс ұзаққа созылса, мұнай бағасының тұрақсыздығы жалғаса береді. Мұндай сценарий әлемдік экономикаға да әсер етуі мүмкін. Тіпті кейбір экономистер ұзаққа созылған энергетикалық дағдарыс жаһандық рецессияға әкелуі ықтимал екенін ескертуде.
Нигерия мысалы қазіргі геосаяси шиеленістердің әлемдік экономикаға қалай әсер ететінін анық көрсетіп отыр. Мұнай экспорттайтын мемлекет болғанына қарамастан, энергетикалық инфрақұрылым әлсіз болса, сыртқы нарықтағы кез келген өзгеріс елдің ішкі тұрақтылығына қауіп төндіруі мүмкін.
Ал Ирандағы соғыс әлі де жалғасып жатқан жағдайда, әлемдік энергетикалық нарықтың болашағы белгісіз күйінде қалып отыр. Мұнай бағасының әрбір жаңа толқыны Нигерия сияқты елдердің әлеуметтік-экономикалық жағдайына тікелей әсер етуде.
