Марстың сулы тарихы: «Black Beauty» метеоритінен табылған таңғажайып деректер
Ғарыш кеңістігі мен өзге планеталардағы тіршілік нышандарын іздеу адамзат баласы үшін әрқашан ең қызықты әрі жұмбақ тақырыптардың бірі болып қала бермек. Соңғы кездері ғылыми әлемді дүр сілкіндірген жаңалық Даниядан келді. Дания техникалық университетінің зерттеушілері Марс планетасынан Жерге құлаған, жасы 4,5 миллиард жылға жуықтайтын ерекше аспан тасын зерттеп, оның құрамынан күтпеген деректер тапты. «Black Beauty» (Қара сұлу) деген атпен белгілі бұл метеорит Қызыл планетаның ертедегі тарихы туралы бұрын–соңды белгісіз болып келген ақпараттардың бетін ашты. Зерттеу нәтижесі көрсеткендей, бұл тас жай ғана ғарыштық қалдық емес, ол Марста бір кездері судың мол болғанының бұлтартпас дәлелі.
Эстрид Навер бастаған ғалымдар тобы бұл бірегей зерттеуде ең заманауи технологияларды шебер үйлестіре білді. «Black Beauty» (ресми коды – NWA 7034) метеоритінің ішкі құрылымын зақымдамай зерттеу үшін «X-ray CT» (рентгендік компьютерлік томография) және «Neutron CT» (нейтрондық томография) әдістері қолданылды. Бұл ғылыми тұрғыдан өте маңызды қадам, себебі ғарыштан келген сирек үлгілерді зерттеу кезінде олардың физикалық тұтастығын сақтау басты басымдық болып табылады. Байланыссыз және зақымсыз сканерлеу технологиясы арқылы ғалымдар тастың ең терең қабаттарына үңіліп, оның химиялық құрамын егжей–тегжейлі талдауға мүмкіндік алды. Бұл әдіс болашақта ғарыштық үлгілерді зерттеудің жаңа стандартына айналуы әбден мүмкін.
Зерттеу барысында анықталған ең басты жаңалық – тастың ішіндегі сутегі мен су компоненттерінің жоғары мөлшері. Шамамен 4,48 миллиард жылдық тарихы бар бұл тастың ішінде «H-Fe-ox» (сутегіге бай темір оксигидроксиді) деп аталатын кішкентай тау жыныстарының бөлшектері табылды. Бұл табылған бөлшектер метеорит үлгісінің жалпы көлемінің небәрі 0,4 пайызын ғана құраса да, олардың атқаратын рөлі орасан зор. Себебі, осы кішкентай аймақтар бүкіл тастағы су мөлшерінің 11 пайызын өзіне шоғырландырған болып шықты. Бұл көрсеткіш Марс топырағы мен жыныстарының құрамында судың бұрын біз ойлағаннан әлдеқайда көп болғанын айқын көрсетті.
Марс тарихындағы судың рөлі планетологтар үшін негізгі жұмбақтардың бірі болып келеді. Осы уақытқа дейін Марста су тек белгілі бір кезеңдерде немесе шектеулі аймақтарда ғана болған деген болжамдар басым еді. Алайда «Black Beauty» метеоритінен алынған жаңа мәліметтер бұл көзқарасты түбегейлі өзгертуге негіз болып отыр. Ғалымдар бұл жаңалықты Марс планетасында бір кездері сұйық күйдегі судың біз ойлағаннан әлдеқайда кең таралғанының дәлелі ретінде бағалайды. Егер 4,5 миллиард жыл бұрын Марс бетінде немесе оның қойнауында осындай мөлшерде су компоненттері болса, бұл планетаның ерте даму кезеңінде тіршілікке қолайлы жағдайлардың болғанын меңзеуі мүмкін.
Бұл технологиялық жетістіктің болашағы зор. Даниялық мамандар бұл байланыссыз сканерлеу әдісін алдағы уақытта Марстан Жерге арнайы миссиялар арқылы әкелінетін жаңа үлгілерді зерттеу үшін де қолдануды көздеп отыр. Ғарыштық материалдарды бүлдірмей зерттеу мүмкіндігі ғылымға бұрын қол жетпеген деңгейдегі дәлдікке қол жеткізуге жол ашады. Бұл зерттеу ғылым мен техниканың ұштасуы арқылы ғаламшарымыздың жақын көршісі туралы қаншалықты құнды және сенімді мәліметтер алуға болатынын паш етті. «Black Beauty» ашқан құпиялар алдағы уақытта Марсқа бағытталатын халықаралық экспедициялардың зерттеу нысандарын анықтауда шешуші рөл атқаруы ықтимал.
4,5 миллиард жылдық «Black Beauty» метеориті бізге Марс туралы жаңа хикаяны айтып берді. Бұл хикая – суға бай, динамикалық және бұрынғыдан да жұмбақ планетаның хикаясы. Ғалымдардың бұл табысты зерттеуі адамзаттың ғарыш туралы білімін кеңейтіп қана қоймай, өзге планеталарды игеру жолындағы сенімін нығайта түсті. Ендігі кезекте Марстан келетін жаңа хабарларды күту ғана қалды, себебі әрбір жаңа үлгі мен әрбір ғылыми ашылу бізді «ғаламда біз жалғызбыз ба?» деген іргелі сұрақтың жауабына бір қадам болса да жақындата түспек. Бұл зерттеу ғарыш ғылымындағы жаңа дәуірдің басы болмақ.
