Иран Ислам Республикасы қазіргі уақытта өз тарихындағы ең ауыр сынақтардың біріне тап болып отыр. 28 ақпаннан бастап елде ғаламтор желісі дерлік толықтай бұғатталды, бұл ақпараттық кеңістіктің оқшаулануына әкеп соқты. Дегенмен, бұл «цифрлық темір құрсауды» айналып өтудің жолдары әлі де бар. Мәселен, ел ішінде 100 мыңға жуық адам Starlink спутниктік жүйесін пайдаланып отыр, соның арқасында әлем Ирандағы жағдай туралы сапалы бейнежазбаларды көре алады. Сонымен қатар, мемлекеттік БАҚ өкілдері мен билікке жақын тұлғалар үшін арнайы «ақ SIM-карталар» (SEFIT) берілген, олар бұғаттаусыз интернетке шығуға мүмкіндік береді. Дегенмен, қарапайым халық үшін трафик 99%-ға дейін төмендеп, сыртқы әлеммен байланыс үзілудің аз-ақ алдында тұр.

Әскери басшылықтың жойылуы және жүйелік инерция

Иранның әскери иерархиясы бұрын-соңды болмаған соққыға ұшырады. Қазіргі таңда Ислам революциясы күзетшілер корпусының (ИРКК) басшысы, қорғаныс министрі және Бас штаб бастығы сияқты ең жоғары лауазымды тұлғалардың көзі жойылды. Олармен бірге бірнеше ондаған генералдар қаза тапты. Бұл – әскери верхушканың іс жүзінде толықтай талқандалғанын білдіреді. Алайда, таңғаларлығы сол, мемлекеттік институттар әлі де жұмысын тоқтатқан жоқ. Иранның саяси-әскери жүйесі қазір «инерциямен» жұмыс істеп тұр: инструкция бойынша қаза тапқандардың орнына бірден жаңа адамдар тағайындалады. Бұл жүйе соңғы жарты жылда кез келген элементі істен шыққан жағдайда да автоматты түрде әрекет етуге бейімделген.

Израильдің мәліметінше, Иранның зымырандық және ұшқышсыз аппараттар қуатының 90%-ы жойылған. Бірақ бұл көрсеткіштің қаншалықты нақты екенін айту қиын. Соққылар тек әскери нысандарға ғана емес, репрессиямен айналысатын Басидж күштері мен полиция бөлімшелеріне де бағытталған. Бұл – халық алдындағы биліктің легитимділігін түсіру және ішкі тұрақсыздықты қоздыру үшін жасалған стратегиялық қадам болуы мүмкін.

Ормуз бұғазы: 1 пайыздың қаупі

Иранның әскери әлеуеті күрт төмендегенімен, оның әлемдік экономикаға қауіп төндіру мүмкіндігі әлі де жоғары. Егер Иранның зымырандық қуаты тіпті 99%-ға жойылып, тек 1%-ы ғана қалса да, бұл Ормуз бұғазын жауып тастауға жеткілікті. Себебі, бұғаз арқылы өтетін кемелерге айына бір рет қана дрон немесе зымыранмен соққы жасаудың өзі сақтандыру компанияларын бұл бағыттан бас тартуға мәжбүр етеді. Бұл іс жүзінде әлемдік мұнай тасымалының күретамырын үзумен тең.

Иранның Түркия, Әзірбайжан немесе Кипр сияқты елдердің аумағына соққы беруі де логикасыз емес. Бұл – соғысқа барынша көп елді тартып, олар арқылы АҚШ-қа қысым жасату стратегиясы. Осы арқылы Тегеран соғыстың бағасын барлығы үшін өсіруге тырысады. Бірақ бұл тактика Иранның аймақтағы бұрынғы серіктестері – Қатар және Біріккен Араб Әмірліктерімен қарым-қатынасын біржолата нашарлатып алды.

Муджтаба Хаменеи: Манипуляциядан диктатураға

Режимнің ауысуы туралы әңгімелер көп болғанымен, Иранның саяси жүйесі әзірге берік екенін көрсетті. Жоғарғы көсем Әли Хаменеи өлтірілгеннен кейін билікті беру процесі конституция бойынша мүлтіксіз орындалды: алдымен өтпелі кеңес құрылып, кейін жаңа көсем сайланды. Жаңа Жоғарғы көсем болып Муджтаба Хаменеидің тағайындалуы – жүйенің реформалардан бас тартып, өз ядросына, яғни консерваторлар мен ИРКК-ға арқа сүйеуді жөн көргенін білдіреді.

Муджтабаның билікке келуі халық арасында ғана емес, элита ішінде де наразылық тудырды. Оның әкесі Әли Хаменеи саяси интригалар мен топтарды бір-біріне айдап салу арқылы тепе-теңдікті сақтаса, Муджтаба классикалық диктаторға айналуы мүмкін деген қауіп бар. Ол тікелей бағындыру әдістерін қолданып, билікті өз қолына шоғырландыруға бейім.

Түйіндей айтқанда, Иран режимі бомбалау жағдайында да митингтер ұйымдастырып, халықты мобилизациялай алатын ұйымдастырушылық әлеуетін сақтап отыр. Сондықтан биліктің тез арада құлауы екіталай. Иран тарихындағы Хаменеилер әулетінің билігі жаңа, бұдан да қатал әрі авторитарлы кезеңге аяқ басты.

Ирандағы соғыс АҚШ-қа шынымен күніне 2 миллиард доллар шығын әкеліп жатыр ма?

Шұғыл